WEBINAR
Het leven na verlies
Na het overlijden begint een nieuwe fase. Voor mantelzorgers valt plots de intensiteit van zorgen weg, en ook voor andere naasten verandert het dagelijkse leven ingrijpend. Waar voor de omgeving vaak alles verdergaat zoals voorheen, blijft de nabestaande achter in een wereld die stil is gevallen. Buren en vrienden willen nabij zijn, maar weten niet altijd hoe. Wat zeg je? Wat doe je wel, en wat net niet? Palliatieve zorg stopt niet bij het levenseinde. Ook na het afscheid blijft er zorg nodig – voor wie verder moet.
Dit webinar is een organisatie van Cera in samenwerking met Palliatieve Zorg Vlaanderen.
Webinar gemist?
In dit webinar staan we stil bij nazorg als essentieel onderdeel van palliatieve zorg. We starten met een bijdrage van prof. dr. Liesbeth De Donder van het VUB-expertisecentrum Compassionate Communities (COCO). Zij licht toe hoe buren en buurten kunnen helpen na een overlijden, en wat er nodig is om het ‘kleine helpen’ te versterken in de gemeenschap. Daarna gaan we in gesprek over (complexe) rouw met drie sprekers die elk vanuit hun perspectief het thema belichten:
• Lieve Vanwildemeersch, ervaringsdeskundige en nabestaande
• Pieter Deknudt, oprichter van Réveil
• Karen De Meerleer, psycholoog bij Netwerk Palliatieve Zorg Leuven (Panal)
"De troost is niet het verdriet wegnemen, de troost is er een schoonheid aan te geven." - Dirk De Wachter
Samen gaan we dieper in op de noden die nabestaanden kunnen ervaren en hoe we als samenleving daarin kunnen ondersteunen.
Heb je zelf vragen? Stuur ze op voorhand in samen met je inschrijving of stel ze tijdens het webinar.
Tools
Rouw mag bestaan. We hoeven niet altijd te weten wat we moeten zeggen. Soms volstaat het om te vragen: “Wil je erover praten?” Zo vermijden we dat de olifant in de kamer blijft staan en creëren we ruimte voor herinnering, erkenning en verbondenheid.
In samenwerking met Palliatieve Zorg Vlaanderen en Cera vind je hieronder een selectie van boeken, podcasts en initiatieven die handvatten bieden bij verlies en rouw. Zowel voor wie zelf rouwt, als voor wie nabij wil zijn als buur, vriend of kennis.
Ken je zelf interessante tools die bij dit thema aansluiten? Laat het ons weten via communicatie@palliatievezorgvlaanderen.be.
Boeken
- Rouwen mag ook anders – Pieter Deknudt
In dit indringende en hoopvolle boek nodigt Reveil-oprichter Pieter Deknudt je uit om rouw opnieuw samen te beleven. Met warmte en eerlijkheid neemt hij je mee in zijn bijzondere visie op troost en vertelt hij hoe je er kunt zijn voor iemand die een dierbare verloor. Hij maakt komaf met hardnekkige misvattingen over rouw, deelt zijn ‘heilige drievuldigheid‘ van wetenschappelijke inzichten en vertelt je over de link tussen rouw en piratenboten.
Dit originele boek biedt troost, inspiratie en handvatten om verlies ruimte te geven. Niet alleen in je eigen leven, maar ook in de samenleving. Want rouwen mag ook anders.
- Helpen bij verlies en verdriet – Manu Keirse
Een onmisbare gids voor wie rouwt of een dierbare wil bijstaan in zijn verdriet. Helpen bij verlies en verdriet is al vele jaren het basisboek over rouw. In deze volledig nieuwe editie toont Manu Keirse aan de hand van vele herkenbare voorbeelden hoe rouwen niet gelijkstaat aan afscheid nemen, maar aan anders leren vasthouden.
- Je bent jong en je rouwt wat – Lisanne van Sadelhoff
Toen haar moeder overleed, dacht Lisanne van Sadelhoff (1989) als een typisch kind van haar generatie: er is vast wel een handboek met een helder stappenplan waardoor ik rouwen snel van mijn to-do-list kan schrappen. Guess what: dat was er niet. Wat er wel was: vrienden die zich prompt tot rouwdeskundigen ontpopten en haar liefdevol bombardeerden met wijsheden en clichés. Soms schrok ze van wat ze zeiden (‘Gelukkig heb je de herinneringen nog’), of was het simpelweg te pijnlijk (‘Ik hoop dat je moeder rustig is gestorven’ NEE!!!), een andere keer hielp zo’n opmerking haar juist de dag door te komen (‘Je moeder is elke traan waard’). Het cliché dat Van Sadelhoff kan onderschrijven: ‘Elk rouwproces is uniek’.
‘Je bent jong en je rouwt wat’ is daarom geen handleiding, maar een goudeerlijk boek dat pijnlijk duidelijk maakt dat alles beter is dan zwijgen.
- Bubbels & mattentaarten – Anne De Maeseneer
Auteur Anne verloor haar man Jan aan een zeldzame vorm van hersenkanker. Met dit boek neemt ze de lezer mee in haar persoonlijke beleving van wat haar en haar gezin is overkomen en toont daarbij de kracht van de troostende aanwezigheid van anderen rondom haar. Anne schrijft vooral vanuit haar eigen ervaringen, maar heeft ook heel wat gelezen over rouwen en troosten. Wat haar heeft geholpen, deelt ze in het boek in de vorm van citaten en bondige samenvattingen. De mooie illustraties, foto’s en gedichten, bieden rustpunten doorheen het lezen. Om even bij stil te staan en de troostende kracht ervan te laten binnenkomen. Een boek voor al wie geconfronteerd wordt met het (nakende) pijnlijke verlies van een dierbare. Een boek voor wie gelooft in de kracht van vriendschap. Een hoopvol boek dat mensen vertrouwen geeft om met mekaar in verbinding te gaan bij afscheid, verlies en rouw.
- Verlieskunst: Over verlies, rouw en existentiële groei – Mai-Britt Guldin & Carlo Leget
Elke keer dat we om iemand of om iets geven, worden we geconfronteerd met het fundamentele levensfeit dat wij diegene of datgene ook weer zullen verliezen, én dat wij zelf ook verloren zullen gaan. Verlies is daarmee net zo fundamenteel voor het menselijk leven als de liefde.
In Verlieskunst integreren psychotherapeut Mai-Britt Guldin en theoloog-filosoof Carlo Leget de vijf dimensies van rouw: de fysieke, emotionele, cognitieve, sociale en spirituele. Door bestaande therapieën, hulpmiddelen en modellen uit de psychologie, de filosofie en de theologie te verbinden ontstond een geïntegreerd procesmodel (IPM) dat ons helpt de alomvattendheid van rouw te bevatten.
Hoewel de confrontatie met de donkere en zware kant van het leven nooit een garantie is dat we veranderen in wijzere mensen, bestaat er wel degelijk een mysterieuze relatie tussen tegenslag en existentiële groei. De groei waarmee wij onszelf en anderen kunnen helpen.
- Het rouwende lichaam – Mary-Frances O'Conner
Neurowetenschapper en psycholoog Mary-Frances O’Connor deed baanbrekend onderzoek naar de effecten van rouw op het brein en op het lichaam en vertaalde dit naar de alledaagse praktijk. Mary-Frances combineert in dit boek persoonlijke storytelling met toegankelijke (neuro)wetenschap en praktische kennis. Ze is verbonden aan de University of Arizona.
- Je mag mij altijd bellen – Karin Kuiper
In dit boek vertelt Karin Kuiper over de eerste 1001 dagen na de dood van haar betere ‘ik’, haar man (en schrijver) Karel Glastra van Loon… Op zijn veel te vroege dood volgde een periode van vallen en opstaan, waarin het verlies als zoutzuur doorvrat. Plotseling behoorde Karin tot dat lastige volkje van weduwen en weduwnaars. Zonder hulp van anderen redt niemand het, maar toch stond bovenaan haar ergernissenlijst het goedbedoelde zinnetje ‘Je mag me altijd bellen’. Want hoe welgemeend ook, dit is ‘hulp’ die je met lege handen achterlaat… Omdat je in je diepste wanhoop niet wilt bellen en niet kán bellen, omdat je slechts denkt: Nee, het gaat niet! Zij moeten mij bellen! Het duurde honderden dagen, maar uiteindelijk volgde er een periode waarin ze terugveerde en haar levenslust hervond. ‘Je mag mij altijd bellen’ is een boek voor lotgenoten én hun omstanders.
- Natriltijd – Riet Fiddelaers-Jaspers
Natriltijd is een boek geschreven voor iedereen die geconfronteerd wordt met stormen in het leven, voor mensen die moeten buigen voor het lot waar ze niet om gevraagd hebben. Riet gebruikt de metafoor van de storm en neemt de lezer mee van bij het rommelen in de verte, doorheen het opsteken van de storm, het leven in een onstuimig klimaat, tot het opmeten van de stormschade en het acclimatiseren in een ander klimaat. Reflectievragen en doe-suggesties op het einde van elk hoofdstuk bieden handvaten aan de lezer om verder mee aan de slag te gaan.
Podcasts
- De kracht van samen – Verbinding in verlies & Zeg het maar
Een driedelige podcastreeks gericht op het omgaan met het overlijden van een naaste en de rouwverwerking met focus op nabijheid en de veerkracht die daardoor versterkt wordt.
- Pleisterplaats – Ferm
Twee vrouwen die elkaar niet kennen, maar wel raakpunten hebben in een verlies dat ze geleden hebben. Ze delen hun verhaal op een troostplek, met Johan Terryn als warme facilitator. Dat is het uitgangspunt van Pleisterplaats, de nieuwe podcast van Ferm. En wat grijpt ie naar de keel!
- Vijf lessen in rouw – De wereld van Sofie
Er is niets dat je kan voorbereiden op de dood van een geliefde. Zegt men. Maar is dat zo? Mochten we wat meer praten over ons diepste verdriet, zouden we het dan mekaar niet toch een klein beetje kunnen leren? Hoe je daar aan moet beginnen, aan dat rouwen? In deze aflevering verzamelt Sofie 5 lessen in rouw van mensen, die weten wat het is.
- Rouwrituelen – NPO Radio 1
Verschillende culturen hebben verschillende rituelen rond rouw. Rouwen is nergens hetzelfde. Ook binnen landsgrenzen kunnen veel verschillen bestaan. In deze podcast maken socioloog Ameline Ansu en journalist Laura Iwuchukwu rouw op een luchtige manier bespreekbaar.
Hulpmiddelen
- Troostkaarten – Uus Knops
Deze doos bevat 20 kaarten met treffende troostwoorden. Deze kaarten kan je sturen naar mensen met verdriet bij een overlijden, ziekte, verlies of andere tegenslag, recent of een poos geleden. Omdat je hen wil steunen, omdat je aan hen denkt.
Troosters zijn we allemaal wel eens. Deze doos reikt je wat warme woorden aan en wie weet zelfs enkele wijsheden over verdriet en troost. En over het nut van kaartjes schrijven.
- Infofiches – Compassionate Communities Expertisecentrum
Vanuit het onderzoek binnen het Compassionate Communities Expertisecentrum werden een aantal fiches uitgewerkt met informatie en tips hoe om te gaan met mensen die met rouw of verlies te maken hebben, telkens vanuit een verschillende context.
Palliatieve Zorg Vlaanderen koos daaruit een aantal topics en zette ze om in een infographic bedoeld als poster voor een breed publiek (bv. in wachtkamers, dienstencentra, …).
- Informatie over nazorg in palliatieve zorg
De Nederlands website Over palliatieve zorg geeft meer inzicht over wat nazorg nu juist inhoudt in palliatieve zorg.
- Rouwinitiatieven – Reveil
Reveil organiseert een heleboel lokale rouwinitiatieven. Ze organiseren bijvoorbeeld troostconcerten doorheen Vlaanderen op verschillende begraafplaatsen en Soul Repair Cafés waarbij je in gesprek gaat met een kunstenaar over je overleden naaste. Het resultaat van dat gesprek krijg je mee. Ze organiseren nog zoveel meer. Neem een kijkje op hun website om het volledige aanbod van Reveil te ontdekken.
- Hulpmiddelen – Compassionate Communities Expertisecentrum
Het Compassionate Communities Expertisecentrum verzamelde bestaande nationale en internationale evidence- en practice-based tools en middelen ter ondersteuning van de ontwikkeling, implementatie en evaluatie van Compassionate Communities. Je vindt een lijst van bestaande hulpmiddelen die de ontwikkeling van en het onderzoek naar Compassionate Community benaderingen van ervaringen van ernstige ziekte, dood, sterven en verlies ondersteunen.
- Tools nazorg en rouw – van cure naar care
Hier vind je materialen die zorgprofessionals kunnen helpen om het rouwproces beter te begrijpen zodat ze een betere ondersteuning aan de naasten kunnen bieden.
Lotgenotencontact
- PlantTroost – Ferm
Troost is meer dan ooit belangrijk, bij klein en groot, stil en luid verdriet. Met PlantTroost wil Ferm iedereen de kans geven om samen troost te vinden en te bieden. Ferm heeft troostplekken, troostwandelingen, een troostmaand en meer.
- Verlies verbindt vzw
Een vzw voor en door lotgenoten in Tienen. Om de 2 weken worden de deuren open gezet voor lotgenoten met een verlieservaring. Vrijwilligers verwelkomen de lotgenoten met koffie en een warm gesprek.
- Rouw- en verliesgroepen en herdenkingsmomenten
In jouw buurt zijn er misschien ook lokale initiatieven rond rouw en verlies. Zulke initiatieven zijn vaak verbonden aan ziekenhuizen of netwerken palliatieve zorg maar ook via mutualiteiten en verenigingen. Via woonzorgcentra en palliatieve eenheden worden soms herdenkingsmomenten georganiseerd. Informeer ernaar bij jou in de buurt.
- Onumenten – Kunstwerkt vzw
Onumenten zijn plaatsen waar we verbinding kunnen voelen, samenhorigheid en troost. De naam ‘Onument’ is bewust gekozen door Uus Knops: lichter, luchtiger en minder massief dan monumenten, met de symbolische en cruciale beginletter O. Het is een open en uitnodigend woord. Ook alle Onumenten willen uitnodigend zijn en zijn daarom ook vrij toegankelijk zijn voor het brede publiek. Onumenten nodigen uit tot het organiseren van momenten, evenementen, rituelen, die stil of luid, klein of groots, samen of alleen kunnen worden beleefd.
- Trefpunt Zelfhulp
Hier vind je alle zelfhulpgroepen die samenkomen over rouw en verlies.
Overige thema's
Doodgewoon blijven praten met een persoon wanneer die niet meer beter wordt
Je partner, ouder, vriend is ziek. Hij zal niet meer genezen. Je wil dicht bij elkaar blijven maar de afstand wordt groter, want je weet niet wat gezegd. Hoe pak je dit aan?
Angst en onzekerheid wanneer je niet meer beter wordt
Je bent uitbehandeld. Je bent palliatief. Een boodschap die je nooit wil krijgen. Maar wanneer je ze ontvangt, toch moet aanvaarden. Het kan je onrustig of zelfs angstig maken. Het is belangrijk om angst tijdig te herkennen en vooral te erkennen.
Het laatste stukje nu
De eerste webinar vertelt je alles over wat palliatieve zorg is en wat het voor jou kan betekenen. Na deze webinar lanceren we een brochure met daarin alle informatie voor de zorgvrager.
Afscheid nemen, brengt je dichterbij
Het afscheid- en rouwproces en het omgaan met verlies begint niet enkel vanaf het overlijden. Van zodra de diagnose bekend is, word je geconfronteerd met het afscheid, het levend verlies en zal je hier al om rouwen. Maar hoe doe je dat, afscheid nemen? Is er iets als een ‘goed afscheid’? En wat houdt levend verlies nu juist in?
Niet te jong voor verlies
Veel kinderen worden vroeg of laat geconfronteerd met het verlies van een naaste. Hier gaat niet zelden een palliatief proces aan vooraf. De reflex van veel ouders is om hun kinderen te beschermen. Hierdoor worden ze soms afgeschermd van het afscheidsproces.
Vroegtijdige zorgplanning
Welke zorgen wil je later? Of welke net niet? Het is belangrijk om daar op voorhand over na te denken en eventueel al zaken vast te leggen. We nemen je mee.
Tussenland - Ergens tussen ziek en gezond
De vooruitgang in de geneeskunde heeft ertoe geleid dat steeds meer ongeneeslijk zieke personen een langere levensverwachting krijgen. Dat is natuurlijk een positieve evolutie, maar toch kan de ervaring van deze patiënten ook een schaduwzijde krijgen. De aandacht vanuit hun omgeving kan afnemen, maar de behoefte aan steun en erkenning blijft. Hoe ga je als patiënt en naasten samen om met dit verblijf in ‘Tussenland‘?
Met zorg achterlaten
Afscheid nemen doen we allemaal, maar hoe bereid je je voor op het einde? Wat kan je nu al regelen om je naasten later te ontzorgen? En hoe bewaar je de balans tussen de praktische en emotionele kant van dit proces?
Tijdens dit gratis webinar gaan we in op de voorbereiding op het levenseinde en wat daarna komt.
Tijdens dit gratis webinar gaan we in op de voorbereiding op het levenseinde en wat daarna komt.
