In 2025 werd een nieuwe werkgroep rond spirituele zorg in het leven geroepen. Hoewel spiritualiteit de vierde pijler is van palliatieve zorg, blijft het voor veel zorgverleners een moeilijk onderwerp om aan te snijden. Voorzitter Lindsy Desmet vertelt hoe de werkgroep zich inzet om spirituele zorg toegankelijker te maken en beter te integreren in de dagelijkse zorgpraktijk.
Kan je jezelf even voorstellen?
Ik ben Lindsy Desmet, voorzitter van de werkgroep Spirituele zorg bij Palliatieve Zorg Vlaanderen. Ik ben postdoctoraal onderzoeker bij de onderzoekseenheid Pastoraaltheologie en Empirische Theologie aan de KU Leuven en coördinator van de beroepsvereniging voor zorgpastores in de gezondheids- en welzijnszorg. Ik doe onderzoek naar spirituele zorg, geef er les over en pleit voor de integratie van spirituele zorg in de gezondheidszorg. Vooraleer ik mijn huidige jobs aanvatte, was ik twee jaar werkzaam als zorgpastor in de ouderenzorg bij de Alexianen Zorggroep Tienen.
Waar houdt de Werkgroep Spirituele zorg zich zoal mee bezig?
Met onze werkgroep komen we een zevental keer per jaar samen. In tussentijd werken we in kleinere groepjes aan de concrete doelstellingen die we voor ogen hebben. Tijdens de werkgroep starten we vaak met een inspiratieluik. Dat kan zowel een onderzoek zijn dat wordt voorgesteld, als een casus of concrete vraag die iemand meebrengt, als een krantenartikel dat over spiritualiteit gaat. De bedoeling is om onszelf eerst wat inhoudelijke input te geven. Daarna wisselen we verhalen uit aan de hand van concrete vragen om zo van elkaar te leren. Vaak worden er dan good practices met elkaar gedeeld.
In het tweede deel van de werkgroep gaan we concreet aan de slag met onze initiatieven en werken ze verder uit. Aan het einde is er ruimte om uit te wisselen over welke vormingen er zijn, wat er speelt bij mensen op de werkvloer enzovoort. Op die manier krijgen de leden van de werkgroep rechtstreekse input inzake hoe spirituele zorg vorm te geven op hun eigen werkvloer en werken we tegelijkertijd sterk aan de integratie van spirituele zorg in de hele palliatieve zorgsector.
Wat zijn jullie belangrijkste doelstellingen?
Alles wat we in onze werkgroep doen, heeft als doel om spirituele zorg als vierde pijler in palliatieve zorgen onder de aandacht te brengen bij zorgverleners en beleidsmakers. In onze werkgroep geloven we er sterk in dat elke zorgverlener enkele basiscompetenties in zich draagt om om te gaan met noden rondom zin, betekenis, verbinding en levensbeschouwing.
Ons doel is om zorgverleners op een laagdrempelige manier gevoelig te maken voor spirituele zorg en hen te laten voelen dat spirituele zorg in kleine dingen zit. Eigenlijk is ons doel om zorgverleners te laten inzien dat ze vaak al spirituele zorg doen, maar ze die betekenislaag er vaak nog niet aan geven. We willen het taboe, de onwetendheid of de onwennigheid over spiritualiteit die er vaak is, doorbreken. Spirituele zorg zien we in onze werkgroep niet als een onbegonnen werk, maar als een dagdagelijkse praktijkvoering waar elke zorgverlener zich kan in trainen.
We willen kennis delen rondom wat spiritualiteit is aan de hand van concrete thema’s. Zo zetten we in op hoe je met spirituele zorg aan de slag kan gaan vanuit je eigen beroepsachtergrond, met als doel om spirituele zorg als een gedeelde zorg verder te laten integreren in palliatieve zorgen.
Welke initiatieven hebben jullie recentelijk afgerond of waar zijn jullie momenteel mee bezig?
Onze werkgroep is nog maar net gestart, dus we zijn volop bezig met het opzetten van initiatieven. Twee initiatieven springen eruit:
- Het laagdrempelig onder de aandacht brengen van spiritualiteit en spirituele zorg bij zorgverleners.
De bedoeling hierbij zal zijn om zorgverleners gevoelig te maken voor het thema in hun eigen dagdagelijkse zorgpraktijk en hen daar eens bij te laten stilstaan. Spirituele zorg is niet evident en vaak wordt het als moeilijk ervaren. Aan de hand van een creatieve uitwerking willen we zorgverleners appelleren om stil te staan bij een bepaald aspect van spirituele zorg en zullen we hen oproepen om er eens actief aandacht aan te proberen geven.
- Een webinar rondom de spirituele dimensie in mensen hun levensverhaal.
In palliatieve zorgen en in ouderenzorg wordt sterk de nadruk gelegd op het levensverhaal van mensen, daar zijn al verschillende initiatieven en vormingen rond. Binnen onze werkgroep merkten we dat in het levensverhaal van mensen ook vaak spirituele aspecten aan bod komen zoals “waar haalt iemand kracht uit”, “wat vindt iemand een betekenisvolle tijdsinvulling”, “welke relaties waardeert iemand”? Door vanuit de betekenislaag naar het levensverhaal te kijken, kan je als zorgverlener vaak oppikken wat iemand nog aan het einde van het leven belangrijk vindt. Het levensverhaal is dus een vorm van betekenisconstructie. Hoe neem je dan elementen daarvan op in de dagdagelijkse zorg? Daar willen we in het toekomstige webinar bij stilstaan.
Ondertussen werkten we aan een juist begrippenkader rondom spirituele zorg en maakten we een samenvatting van de Nederlandse richtlijn rondom spirituele zorg:
Wat ziet de werkgroep als de grootste uitdagingen voor de toekomst?
De spirituele dimensie is dan wel expliciet erkend als onderdeel van totaalzorg en persoonsgerichte zorg in palliatieve zorgen, het blijft een uitdaging om zorgverleners en beleidsmakers er blijvend op attent te maken. Dat heeft niet alleen te maken met het gevoel dat er te weinig tijd zou zijn om aan deze dimensie recht te doen, maar ook met de onwennigheid die er heerst bij mensen zelf. Spiritualiteit is voor veel mensen een zoektocht, iets waar ze zich onmachtig over voelen om over te spreken. Sommigen ervaren het zelfs als een privézaak.
Toch zien we dat wanneer spirituele noden erkend en meegenomen worden in de zorg, dat mensen die zorg beter scoren en dat zorgverleners ook meer het gevoel hebben betekenisvol werk te doen. Bij de jongere generaties zien we wel opnieuw een grote interesse en nieuwsgierigheid naar alles wat met zingevingskaders en levensbeschouwing te maken heeft. Dat biedt een zeer grote kans om samen met hen die zoektocht mee vorm te geven.
Hoe kunnen mensen betrokken raken bij de werkgroep?
Onze werkgroep bestaat uit professionele spirituele zorgverleners vanuit verschillende levensbeschouwingen, (hoofd)verpleegkundigen, docenten en onderzoekers. Aangezien spirituele zorg iets is wat in elke zorgsetting aan bod komt en in elke hulpverlening, proberen we zoveel mogelijk verschillende beroepsgroepen en zorgsettings te includeren. We maken een sterke link tussen onderzoek en praktijk.
Om het verloop van de werkgroep goed te laten verlopen, hebben we besloten om nieuwe leden toe te laten vanaf oktober 2026, maar je kan zeker al aanmelden. Dan kan je al toegang krijgen tot onze SharePoint waar we materiaal rondom spirituele zorg met elkaar delen.
We hopen dat je meer te weten bent gekomen over de Werkgroep Spirituele zorg en hun belangrijke werk binnen Palliatieve Zorg Vlaanderen. Heb je een vraag of wil je graag aansluiten? Je kan Lindsy bereiken via lindsy.desmet@kuleuven.be.
